Ngày 20/11 hằng năm là dịp để xã hội bày tỏ lòng biết ơn đối với những người làm công tác giáo dục. Tuy nhiên, đằng sau những bó hoa, món quà và lời chúc mừng, nhiều giáo viên tại Việt Nam vẫn đang đối diện với không ít áp lực trong công việc và cuộc sống. Họ phải đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao từ phụ huynh, nhà trường và xã hội, trong khi sự hỗ trợ dành cho họ chưa phải lúc nào cũng tương xứng.
Trong bài viết đăng ngày 20/11/2026 trên UCA News, tác giả Alex Hoang ghi nhận những trăn trở của các nhà giáo về thu nhập, khối lượng công việc, áp lực từ phụ huynh và những thay đổi nhanh chóng trong môi trường giáo dục.
Đằng sau sự tận tụy là những áp lực đời thường
Bà Maria Trần Thanh Ngân, một giáo viên tiểu học tại Hà Nội, kể lại việc từng bị phụ huynh yêu cầu nhà trường thay giáo viên vì một học sinh không đạt kết quả như gia đình mong đợi. Theo bà, sự việc phản ánh một thực tế đáng lo ngại: giáo viên được kỳ vọng phải bảo đảm kết quả học tập, nhưng không phải lúc nào cũng nhận được sự đồng hành và bảo vệ khi xảy ra bất đồng.
Ngày Nhà giáo Việt Nam được chính thức thiết lập từ năm 1982, tiếp nối truyền thống “tôn sư trọng đạo” của dân tộc. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần hình thành nhân cách và những giá trị sống nơi học sinh. Tuy nhiên, sự kính trọng dành cho nghề giáo không phải lúc nào cũng đi đôi với việc cải thiện điều kiện làm việc.
Bà Ngân cho biết thu nhập của giáo viên đã được cải thiện trong những năm gần đây, nhưng vẫn khó đáp ứng đầy đủ các nhu cầu cơ bản của gia đình. Để trang trải cuộc sống, bà phải dạy thêm và ôn luyện cho học sinh chuẩn bị các kỳ thi. Công việc thường kéo dài sau giờ lên lớp; vào những thời điểm ôn thi, có khi bà phải thức đến quá nửa đêm để chuẩn bị bài giảng.
Sự tận tụy ấy cũng khiến bà ít có thời gian dành cho gia đình và con cái. Chồng bà, cũng là một giáo viên, chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình, nhưng áp lực nghề nghiệp vẫn là một gánh nặng đáng kể.
Tình trạng thiếu giáo viên càng cho thấy những thách thức của ngành giáo dục. Theo số liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố vào tháng 9/2026, cả nước còn thiếu khoảng 104.500 giáo viên mầm non và phổ thông so với định mức biên chế. Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở việc tuyển dụng thêm nhân sự, mà còn ở khả năng giữ chân những giáo viên có năng lực và kinh nghiệm.
Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo: thêm cơ hội, thêm trách nhiệm
Sau đại dịch Covid-19, giáo viên phải thích ứng với nhiều yêu cầu mới: ứng dụng công nghệ số, đổi mới phương pháp giảng dạy và đáp ứng các tiêu chuẩn giáo dục ngày càng cao.
Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ giáo viên soạn bài và chấm bài nhanh hơn. Tuy nhiên, theo bà Ngân, những tài liệu do AI tạo ra vẫn cần được kiểm tra cẩn thận trước khi sử dụng. Nhờ công nghệ, một số công việc được thực hiện hiệu quả hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc giáo viên có thêm nhiều thời gian nghỉ ngơi.
Bà Hà Ánh Phượng, giáo viên tại miền Bắc Việt Nam, từng lọt vào tốp 10 chung kết Giải thưởng Giáo viên toàn cầu năm 2020, cho rằng công nghệ phải trở thành phương tiện hỗ trợ chứ không phải gánh nặng mới đối với nhà giáo.
Với kinh nghiệm kết nối học sinh ở các cộng đồng miền núi xa xôi với những lớp học tại nước ngoài, bà đã ứng dụng phương pháp giảng dạy kỹ thuật số từ trước đại dịch. Tuy nhiên, bà lưu ý rằng chuyển đổi số không nên trở thành cuộc chạy đua xem giáo viên nào sử dụng được nhiều công cụ nhất.
Nếu yêu cầu đổi mới không đi kèm với việc đào tạo và hỗ trợ thích đáng, những giáo viên lớn tuổi hoặc đang công tác tại các vùng còn nhiều khó khăn có thể gặp trở ngại trong quá trình thích ứng. Bà cũng nhấn mạnh cần trao cho giáo viên sự tự do chuyên môn cần thiết, bởi họ khó có thể sáng tạo nếu luôn lo sợ mắc sai lầm.
Khi người thầy bị xem như người cung cấp dịch vụ
Một thay đổi khác được đề cập là mối tương quan giữa giáo viên và phụ huynh. Theo bà Ngân, trước đây, người thầy thường được nhìn nhận như một người hướng dẫn và giáo dục nhân cách. Ngày nay, trong một số trường hợp, giáo viên lại bị đối xử như người cung cấp dịch vụ, phải đáp ứng những yêu cầu của phụ huynh như khách hàng.
Phụ huynh có quyền quan tâm đến chất lượng giảng dạy, đặt câu hỏi và yêu cầu nhà trường giải trình. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là khi phát sinh bất đồng, giáo viên không phải lúc nào cũng nhận được sự bảo vệ từ phía nhà trường. Nhiều người chọn cách im lặng vì lo ngại ảnh hưởng đến công việc và thu nhập.
Những vụ việc học sinh hoặc phụ huynh có hành vi hành hung giáo viên trong thời gian gần đây càng làm nổi bật vấn đề an toàn và phẩm giá của nhà giáo.
Bà Hà Ánh Phượng khẳng định giáo viên phải chịu trách nhiệm về những hành vi sai trái của mình, nhưng đồng thời cũng cần được bảo vệ trước bạo lực, sự đe dọa và việc làm tổn hại danh dự nơi công cộng. Theo bà, bảo vệ giáo viên không có nghĩa là dành cho họ những đặc quyền, nhưng là bảo vệ một môi trường giáo dục lành mạnh cho cả thầy và trò.
Vì thế, các trường học cần có những cơ chế giải quyết bất đồng công bằng, bảo vệ quyền lợi chính đáng của cả giáo viên lẫn học sinh.
Đừng biến sự hy sinh thành điều đương nhiên
Luật Nhà giáo, có hiệu lực từ tháng 1/2026, hướng đến việc cải thiện quyền lợi và vị thế nghề nghiệp của giáo viên. Tuy nhiên, theo bà Hà Ánh Phượng, hiệu quả thực sự của những thay đổi này cần được đánh giá qua những chuyển biến cụ thể: thu nhập có được cải thiện, khối lượng công việc có giảm bớt và môi trường làm việc có an toàn hơn hay không.
Bà cũng đặt vấn đề về quan niệm cho rằng vì nghề giáo là một nghề cao quý nên người thầy phải sẵn sàng chịu đựng mọi khó khăn. Tình yêu nghề không thể trở thành lý do để xã hội chấp nhận mức thu nhập thấp hoặc những áp lực kéo dài đối với giáo viên.
Bà Ngân thừa nhận đã có lúc nghĩ đến việc rời bỏ nghề, nhưng tình yêu dành cho các học trò nhỏ vẫn giữ bà ở lại lớp học, dù công việc ảnh hưởng không ít đến thời gian dành cho gia đình.
Bà Hà Ánh Phượng hy vọng sẽ đến lúc xã hội không còn chỉ ca ngợi giáo viên vì họ có thể vượt qua gian khó để tiếp tục đứng lớp, nhưng thực sự tạo được những điều kiện cần thiết để họ an tâm với nghề.
Một đất nước tự hào về truyền thống tôn sư trọng đạo không chỉ thể hiện lòng biết ơn qua những lời chúc mừng trong ngày 20/11, mà còn cần quan tâm đến đời sống, phẩm giá và điều kiện làm việc của những người đang ngày ngày góp phần đào tạo các thế hệ tương lai. Bởi điều quan trọng không chỉ là tôn vinh người thầy, mà còn là làm sao để họ có thể sống được với nghề và tiếp tục tận tâm với sứ mạng giáo dục.
Theo bài viết của Alex Hoang, đăng trên UCA News ngày 20 tháng 11 năm 2026.
Nguồn: UCA News.
Bài gốc: Vietnam honors teachers, but who looks after them? – UCA News
